Waarheen met het recht op asiel?

Het asielsysteem (zowel voor opvang als asielprocedure) staat zwaar onder druk. Er worden tal van ideeën en voorstellen geformuleerd om de stijging van het asielaanvragen op te vangen. Steeds meer voorstellen proberen de migratie van nog meer personen te voorkomen.

Afremmen van migratie?

Is het gerechtvaardigd maatregelen te nemen die gericht zijn op het afremmen of voorkomen van de migratie naar Europa van vluchtelingen (met een nood aan bescherming)? Dit kan, maar enkel indien die maatregelen in overeenstemming zijn met fundamentele rechten, zoals die zijn vastgelegd in internationale verdragen (het verdrag van Genève of het Europees verdrag voor de rechten van de mens), het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie of de Europese richtlijnen. Het recht op asiel moet gevrijwaard blijven.

Voorwaarden ter vrijwaring van het recht op asiel

Dit betekent onder meer het volgende:

  • Push-back van migranten of boten kan absoluut niet. Het gaat dan immers om het collectief terugsturen van migranten, zonder individueel onderzoek of zij mogelijks een nood aan bescherming hebben. Dit is fundamenteel in strijd met tal van fundamentele rechten.
  • Grenscontroles kunnen beter georganiseerd of versterkt worden:
    • Zij kunnen er toe leiden dat personen die geen nood aan bescherming hebben, sneller worden teruggestuurd. Dit kan de instroom van ‘economische’ migranten doen afnemen.
    • Maar het blijft hierbij absoluut nodig dat er voor elke persoon die aan de grens toekomt, individueel onderzocht wordt of hij of zij een nood aan bescherming heeft. Wordt er een nood aan bescherming vastgesteld, moet hij of zij worden toegelaten. De versterking van grenscontroles mag en kan dus niet tot gevolg hebben dat vluchtelingen (met een nood aan bescherming) de toegang tot Europa wordt geweigerd.
  • Het terugsturen van vluchtelingen naar een derde land (een ander land dan het land waarvan men de nationaliteit heeft) kan, maar enkel voor zover strikte voorwaarden zijn vervuld. Deze voorwaarden zijn vermeld in de definities van ‘veilig derde land’ of ‘eerste land van asiel’ in de Europese Asielprocedurerichtlijn. Op dit ogenblik zijn deze in het algemeen niet vervuld voor landen zoals Turkije of andere buurlanden van Syrië. Het is wel mogelijk om op termijn te streven naar de bescherming in of het terugsturen van vluchtelingen naar Turkije of een ander derde land. Maar om dit te kunnen realiseren, moet er nog zeer veel gebeuren om het niveau van bescherming in die landen sterk te verhogen. Een beleid in die zin zal zeer veel - zowel financiële als politieke - investeringen vergen.

 

Nood aan een Europees beleid

Meer dan ooit is een Europees beleid nodig.

In het kort zijn de voornaamste basisprincipes voor een effectiever Europees asielbeleid:

  • Het recht op asiel, zoals dit werd vastgelegd in het EU Handvest en de Europese richtlijnen, moet de hoeksteen van het beleid blijven. In enkele Europese richtlijnen werd een goed kader - met standaarden van hoog niveau - uitgewerkt. Dit kader vormt de basis voor het uitbouwen een Europees geharmoniseerd asielsysteem. De redding op de Middellandse Zee moet verder gegarandeerd blijven.
  • Elke lidstaat moet volledig zijn verantwoordelijkheid opnemen om zijn asielsysteem (voor zowel de opvang als de asielprocedure) helemaal uit te werken conform de voorwaarden zoals die zijn vastgelegd in de Europese richtlijnen. Zo kan een Europees geharmoniseerd asielsysteem gerealiseerd worden. Met ondersteuning, maar zo nodig ook met sancties moeten lidstaten worden aangezet hun verantwoordelijkheid op te nemen.
  • Gelet op de zeer hoge instroom en de ongelijke verdeling van de druk op lidstaten moet er een zo efficiënt mogelijk systeem van solidariteit uitgewerkt worden. Op zo kort mogelijk termijn moeten er in de landen aan de buitengrenzen ‘hotspots’ georganiseerd worden en moet er een systeem van spreiding van vluchtelingen over alle lidstaten van de EU worden georganiseerd. Dit zal niet gemakkelijk zijn, maar het is absoluut nodig. Die ‘hotspots’ gekoppeld aan een spreidingsplan moeten een goede registratie en screening aan de buitengrenzen en een effectieve spreiding van de asielzoekers over de EU garanderen. Zonder die solidariteit is het onmogelijk een Europees geharmoniseerd asielsysteem te realiseren.
  • Tegelijkertijd moet er verder werk gemaakt worden van een effectiever beleid van terugkeer plus bestrijding van mensensmokkel en filières. Ook op dit vlak moet er meer gebeuren. Maar wij moeten er ons bewust van zijn dat het moeilijk blijft een beleid met een grote impact uit te werken.
  • Het wordt tijd een sterk globaal beleid uit te werken. Dit moet gericht zijn op:
    • De versterking van de bescherming in de regio's waar de meeste vluchtelingen verblijven. Dit moet gebeuren door zowel een sterke toename van de financiële steun aan de organisaties (bv. UNHCR) en lidstaten in die regio's als een uitbreiding van het beleid van resettlement.
    • Het wegnemen van de factoren die vluchtelingen hun land doen ontvluchten. Het is niet evident om op dit vlak succes te boeken of op korte termijn effect te sorteren. Maar het is absoluut nodig om hierop termijn veel meer in te zetten. Hierbij moet er onder meer onderzocht worden hoe er met en voor Afrika een totaalplan kan worden uitgewerkt (een soort van Marshall plan?). Dit is nodig gelet op de socio-economische situatie in de meeste landen op dit continent en de voorziene demografische evolutie. Zo niet mogen wij binnen enkele jaren (over 5 à 20 jaar) vanuit Afrika een migratiestroom verwachten die onvoorstelbaar veel groter zal zijn dan de huidige instroom naar Europa.

Een Europees plan

De Europese Commissie heeft in het voorjaar en de voorbije weken een plan (met een visienota) en voorstellen voor maatregelen uitgewerkt. Dit is een goed plan, met aan de basis een sterke, genuanceerde visie. Ook de voorgestelde maatregelen zijn goed en sterk te noemen. Hopelijk worden zij allen goedgekeurd en binnen de kortste tijd gerealiseerd. Maar tegelijkertijd moeten wij erkennen dat er nog meer moet gebeuren:

  • Op korte termijn moet er nog meer gebeuren om de solidariteit te versterken (een spreidingsplan van nog meer asielzoekers? een spreidingsplan voor vluchtelingen?) en lidstaten aan te zetten hun verantwoordelijkheid op te nemen.
  • Op langere termijn moet er enorm veel meer gebeuren om de globale aanpak te versterken. De nood is bijzonder hoog. De uitdaging is bijzonder groot. Uitstel is geen optie, zo niet riskeren wij net zoals voor het klimaatvraagstuk geconfronteerd te worden met problemen die nog veel groter zijn dan de actuele problemen.
23 september 2015
Nieuw adres CGVS